عیدگاه

هجای بلند و کشیده در پایان مصراع برابرند؟ شبیه به این جمله را در نوشته‌های عروض‌نویسان امروز بسیار می‌بینیم که «هجای کشیده در پایان مصراع برابر با هجای بلند است یا بلند محسوب می‌شود و برای شاعر از نظر وزن فرقی نمی‌کند که کدام را به کار ببرد، چون کمّیت این دو در موضع گفته‌شده یکسان است و تمایزشان خنثی است». نخست باید گف…

بر وزن شعر عرب (معزّی و متنبّی) یکی از زیباترین و معروف‌ترین سروده‌های امیر معزّی قصیده‌ای است با مطلع زیر: ای زلف دلبر من پربند و پرشکنی گاهی چو وعدهٔ او گاهی چو پشت منی ( دیوان معزّی ، چاپ اقبال، ص ۷۲۸). پایان‌بندی این قصیدهٔ استوار چنین است و در آن مصراعی از شعر متنبّی، شاعر پرآوازهٔ عرب، تضمین شده: گفتم ستایش تو بر…

تصحیح بیتی از قطران تبریزی مصراع دوم بیت زیر از قطران خارج‌آهنگ می‌نماید: حاسد ز تو جفت غم و ناصح ز تو خرّم خلق از تو به زاری و دینار به فریاد ( دیوان قطران ، ۱۴۰۲، چاپ فرهنگستان، ج ۱، ص ۸۴) ممکن است برای برخی از کسانی که عروض را به  صورت نظری و مدرسی و نه بر اساس تتبّع در دیوان‌های کهن آموخته‌‌ باشند، وزن مصراع مورد ن…

بازنگری در قدمت منظومهٔ ببر بیان با آنکه منظومهٔ کوتاه ببر بیان را از آثار سدهٔ پنجم یا ششم شمرده‌اند ( هفت منظومهٔ حماسی، ص ۲۲۲) ویژگی‌های زبانی این متن که هیچ سندی برای کهن بودنش به دست داده نشده است‌، به روشنی نشان می‌دهد که ادّعای قدمت آن بنیاد علمی ندارد، زیرا مجموع چنین ویژگی‌هایی در هیچ متن کهنی در کنار هم دیده …

سرزمین لغت «زمین» به معنای «سرزمین» بارها و بارها در متن‌های کهن به کار رفته است، اما خود «سرزمین» چنین وضعی ندارد و به گواهی برخی از نرم‌افزارهای جستجوگر، جز در بیتی از متن تک‌نسخه‌ایِ کوش‌نامه ، در دیوان‌ها و منظومه‌های مربوط به دوره‌های نخست به چشم نمی‌خورد. اینکه در آثاری چون شاهنامه و گرشاسب‌نامه و بهمن‌نامه که سر…